Xuất khẩu
Năm 2008, kim ngạch XK tôm của Việt Nam có 2 đợt bị sụt giảm so với cùng kỳ năm ngoái: tháng 2 và tháng 12. Theo thống kê của Hải quan, trong 20 ngày đầu tháng 12 vừa qua, XK tôm của cả nước chỉ đạt 8.802 tấn, trị giá 73,377 triệu USD, tăng 0,7% về lượng nhưng giảm 3% về giá trị so với cùng kỳ. Mặc dù tổng XK tôm từ đầu năm đến ngày 20/12 vẫn tăng 20% về lượng và 8,9% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái, đạt trên 186 ngh́n tấn, trị giá trên 1,58 tỷ USD, nhưng sự sụt giảm trong tháng 12 là dấu hiệu của sự ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đối với ngành tôm cả nước, bên cạnh những khó khăn về nguồn nguyên liệu và vốn của các DN.
Ước tính XK tôm trong cả tháng 12/2008 sẽ đạt khoảng 110 triệu USD, giảm khoảng 17% so với 132,7 triệu USD của tháng 12/2007; XK tôm cả năm 2008 ước đạt 1,617 tỷ USD, tăng khoảng 7% so với năm 2007. So với năm trước, XK tôm năm nay vẫn đạt mức tăng trưởng khả quan. Tuy nhiên, xét trong một quá tŕnh từ năm 2000 đến nay th́ tốc độ tăng trưởng này đang có chiều hướng đi xuống.
20 ngày đầu tháng 12, XK tôm sang Nhật - thị trường tiêu thụ tôm Việt Nam lớn nhất - giảm mạnh gần 21% về cả lượng và giá trị, XK sang các thị trường chính khác như Canađa, Đài Loan và các nước ASEAN cũng giảm đáng kể. Tuy nhiên, XK tôm sang Mỹ, EU, Hàn Quốc, Ôxtrâylia và Trung Quốc vẫn tăng.
Nguyên liệu - giá
Một số DN lớn như Minh Phú Seafood Corp, Quốc Việt Co Ltd vẫn duy tŕ được tốc độ xuất khẩu tôm cao với kim ngạch tương ứng 156,8 triệu USD và 83,9 triệu USD từ đầu năm đến ngày 20/12, nhờ vẫn giữ được những khách hàng lớn. Tuy nhiên, nhiều nhà máy chế biến đă phải giảm 30 - 50% công suất, một số DN đă hoặc sẽ có kế hoạch chuyển hướng tôm đông lạnh sang các mặt hàng khác để duy tŕ hoạt động.
Đây cũng chính là nguyên nhân khiến giá tôm nguyên liệu trong nước giảm mạnh trong thời gian qua, đưa người nuôi vào t́nh trạng nan giải, trong khi các ngân hàng hạn chế cho vay do nuôi tôm gặp nhiều rủi ro. Theo kết quả điều tra của ngành thủy sản, vụ tôm năm 2008, toàn tỉnh Sóc Trăng chỉ có 40% số hộ nuôi có lời, và 40% số hộ nuôi tôm bị lỗ vốn. Nhiều hộ nuôi tôm đă phải treo hồ, bỏ nuôi, v́ vậy sản lượng tôm nguyên liệu cho năm 2009 sẽ giảm, có thể không đáp ứng nhu cầu chế biến xuất khẩu.
Giá tôm nguyên liệu trong tuần tính đến ngày 7/1/2009 ổn định so với tuần trước đó. Tuy nhiên so với cùng kỳ năm ngoái, giá tôm giảm mạnh từ 17-23%. Giá tôm sú nuôi cỡ 30con/kg tại Cà Mau đạt 80.000 đ/kg, giảm 23% so với đầu năm 2008, tôm cỡ 20 con/kg đạt 127,000 đ/kg, giảm 20%; tại Sóc Trăng, tôm cỡ 30 con/kg đang có giá 78.000đ/kg, giảm 17% so với 95.000 cùng thời điểm năm ngoái, tôm cỡ 20con giá 11.000đ, giảm 17% so với 134.000đ cách đây 1 năm. Mức giá này đang được coi là mức thấp nhất trong 10 năm qua, do nhu cầu nhập khẩu giảm mạnh.
Thị trường Nhật
Theo Hải quan Nhật Bản, 10 tháng đầu năm 2008, nhập khẩu tôm đông lạnh của Nhật đạt trên 161.594 tấn, trị giá 1.418,5 triệu USD, giá trung b́nh 8,78 USD/kg, giảm 3% về lượng và 9% về giá trị so với cùng kỳ năm 2007. Trong khi đó, nhập khẩu sản phẩm tôm của Nhật đạt trên 16.088 tấn, trị giá khoảng 177,4 triệu USD, giá trung b́nh 11,03 USD/kg, tăng 13% về lượng và 7% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái.
Việt Nam đứng đầu về cung cấp tôm đông lạnh cho thị trường Nhật trong 10 tháng, với 34.264 tấn, trị giá 31.923 triệu yên. Việt Nam cũng đứng thứ 2 về cung cấp sản phẩm tôm của Nhật với với 2.934 tấn, trị giá 3.579 triệu yên, đứng sau Thái Lan với 8.947 tấn, trị giá 10.864 triệu yên.
Chính phủ Nhật Bản vừa đưa ra dự báo rằng nền kinh tế nước này sẽ không tăng trưởng được phần trăm nào trong năm tài chính 2009 kết thúc vào ngày 31/3/2010. Dự báo trên được Chính phủ Nhật đưa ra trên cơ sở nền kinh tế Nhật Bản đă giảm tỷ lệ tăng trưởng xuống c̣n 0,8% chứ không phải là tăng trưởng 1,3% như được dự báo hồi tháng 7 vừa qua.
Năm 2008, chi tiêu cho thuỷ sản tại các hộ gia đ́nh ở Nhật ở mức thấp nhất trong ṿng 34 năm qua.Nền kinh tế toàn cầu suy thoái đă tác động tới xu hướng tiêu dùng của các hộ dân ở Nhật, người dân ở đây đang chuyển sang các loại thực phẩm rẻ tiền hơn. Một nhân tố khác đó là các biện pháp an toàn thực phảm giảm sút, nhất là khâu truy xuất nguồn gốc đă ảnh hưởng tới việc chọn lựa thực phẩm của các hộ gia đ́nh đối với thuỷ sản.
Thị trường Mỹ
Mặc dù XK tôm sang Mỹ - thị trường lớn thứ 2 của tôm Việt Nam - tăng trong 20 ngày đầu tháng 12, nhưng nh́n chung XK tôm sang thị trường này từ đầu năm đến nay không khả quan. Khối lượng XK tôm tăng 18,2%, nhưng giá trị lại giảm 1% so với cùng kỳ năm ngoái đạt 45.477 tấn, trị giá 455,3 triệu USD, điều đó cho thấy cơ cấu sản phẩm tôm XK của Việt Nam và thói quen tiêu dùng thuỷ sản đắt tiền của người Mỹ đă thay đổi.
Nói chung, các nước Châu Á vẫn chi phối nhập khẩu tôm của Mỹ: Theo số liệu thống kê của Cục Thống kê Mỹ, NK tôm vào nước này 10 tháng đầu năm nay đạt 461.577 tấn, tăng 2,3% so với cùng kỳ năm ngoái.
Các nước Châu Á cung cấp chủ yếu sản phẩm GTGT trong khi các nước Mỹ Latinh XK chủ yếu là tôm vỏ bỏ đầu đông lạnh. Thái Lan, Inđônêxia, Trung Quốc và Việt Nam, Malaixia, Ấn Độ và Bănglađét chiếm 75% tổng khối lượng NK tôm của Mỹ. Việt Nam đứng thứ 6 về khối lượng tôm cung cấp cho thị trường Mỹ. Êcuađo là nguồn cung cấp quan trọng, chiếm 10% thị phần, đứng thứ 2, sau Thái Lan.
Thái Lan là nước XK tôm hàng đầu sang Mỹ, nhưng XK sang thị trường này 10 tháng đầu năm nay giảm 4,6% về lượng đạt 146.310 tấn. Theo Hải quan Thái Lan, trong tháng 10/2008, tổng XK tôm của Thái Lan trừ tôm nước ngọt, đạt 37.277,4 tấn, trị giá 429 triệu USD, giảm 5% về lượng và 66% về giá trị so với tháng trước. Giá trung b́nh XK trong tháng 10 là 11,25 USD/kg, fob. 10 tháng đầu năm 2008, XK tôm của Thái Lan đạt 285.463,1 tấn, trị giá 2.062,8 triệu USD, fob. Trung Quốc, Nhật Bản, Nga và Mỹ là những nước chính NK tôm của nước này trong 10 tháng.
Do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế, người tiêu dùng thay đổi thói quen và chuyển sang các loại thực phẩm rẻ tiền, v́ vậy giá tôm sẽ tiếp tục ở mức thấp và sẽ không có dấu hiệu khả quan trong thời gian tới.
Dự báo năm 2009, XK tôm sẽ không có tín hiệu khả quan do nhu cầu của đa số các thị trường chính giảm, thị trường XK bị thu hẹp, đồng USD rớt giá, các DN tôm hiện chỉ dám hoạt động cầm chừng, lượng tồn kho lớn trong khi vốn không đảm bảo. Hiện nay, con tôm sú đang bị tôm thẻ chân trắng cạnh tranh quyết liệt trên thị trường, do tôm thẻ chân trắng dễ nuôi và có năng suất cao gấp hai lần so với tôm sú, nên giá thành sản xuất hạ, được người tiêu dùng ưa chuộng. V́ thế con tôm sú, mặc dù có chất lượng ngon, nhưng giá bán cao nên việc tiêu thụ trở nên khó khăn, dần mất thị phần.
Lê Hằng |